New Balance 1080v12
 
9 czerwca 2015 Redakcja Bieganie.pl Zdrowie

Wpływ biegania na nasz mózg


Bieganie ma rewelacyjny wpływ na nasz układ krążenia i
oddechowy. O tym wiemy już od dawna. Dużo bardziej skomplikowane jest
oddziaływanie wysiłku fizycznego na mózg i pośredni wpływ na inteligencję czy
kreatywność. Mamy już jednak sporo dowodów na to, że bieganie wpływa bardzo
korzystnie na układ nerwowy i intelekt. To kolejny argument dla osób, które
przesiadują nad książkami, zapominając o ruchu.

sparkRegularne ćwiczenia fizyczne powodują, że neutralizujemy
stres i redukujemy napięcie mięśni. Ale prawdziwym powodem, dzięki któremu
czujemy się lepiej jest usprawnienie funkcji mózgu, by działał w najlepszy
możliwy sposób. Oddziaływanie wysiłku fizycznego na mózg jest o wiele ciekawsze, niż jego działanie na pozostałe układy. Jak podaje John Ratey, autor
bestsellerowej książki „Spark. The revolutionary new science of
exercise and the brain”
 – budowanie mięśni czy poprawa funkcji serca i
płuc to tylko efekt uboczny wysiłku fizycznego. Dr Ratey mówi swoim pacjentom,
że głównym skutkiem regularnego treningu nie jest budowanie kondycji, ale
usprawnianie mózgu!

Według najnowszych statystyk, ponad połowa dorosłych ludzi w
krajach rozwiniętych ma nadwagę lub otyłość. Niestety to, co kiedyś dopadało
ludzi w średnim wieku, teraz staje się epidemią także u dzieci. Przez
zaniedbania własnego ciała stopniowo zabijamy samych siebie, co od dawna jest
problem współczesnego świata. Jeszcze bardziej niepokojące jest to, że brak
aktywności działa także negatywnie na nasze mózgi, choć niewiele osób dostrzega
ten punkt widzenia. Poprzez brak ruchu stajemy się więc coraz mniej sprawni
umysłowo. 

Połączenie ciało-mózg przez wiele lat fascynowało naukowców.
Dzięki wielu badaniom odkryto mnóstwo biologicznych zależności pomiędzy ciałem
i mózgiem. By utrzymać nasz mózg w formie, musimy ćwiczyć. Nasze ciało
potrzebuje bowiem odpowiedniego poziomu wysiłku do prawidłowego funkcjonowania.
We wspomnianej książce „Spark” Dr Ratey demonstruje, jak i dlaczego
aktywność fizyczna jest decydująca dla sposobu, w jaki myślimy i czujemy.
Wyjaśnia dokładnie naukowe podstawy, potwierdzające sposób, w jaki ćwiczenia
ułatwiają proces uczenia się, jak ruch wpływa na nastrój, uwagę, postrzeganie
siebie, jak chroni przed stresem, buduje umiejętności socjalne i odwraca niektóre
efekty starzenia się mózgu.

Pierwszym działaniem, które potwierdza pozytywne działanie
ćwiczeń na mózg jest wydzielanie się endorfin. Wpływają one na działanie kory
mózgowej, a także podwyższają ciśnienie tętnicze. Ponadto podczas biegu (czy
innych cyklicznych ćwiczeń) przez długi czas nasz mózg generuje określone wzorce
ruchowe, co wiąże się z silną i długotrwałą aktywnością elektryczną. Działanie
to wymaga ingerencji obu półkul, w przeciwieństwie do ćwiczeń
leteralizacyjnych, kiedy jedna strona jest dominująca.

Lateralizacja (inaczej stronność) to asymetria
czynnościowa prawej i lewej strony ciała, która wynika z różnic w budowie i
funkcjach obu półkul mózgowych. Wyraża się np. większą sprawnością ruchową
prawych kończyn niż lewych, a także rejestrowaniem przez mózg większej liczby
bodźców zmysłowych dochodzących z jednej strony ciała. Lateralizacja związana
jest z dominowaniem jednej z półkul mózgowych. Pewne
obszary mózgu kierują wtedy określonymi procesami i czynnościami. Bieganie pomaga angażować obie półkule, co wpływa np. na kreatywność.

Kolejny efekt ćwiczeń to wydzielanie neurotransmiterów. Już
dawno udowodniono, że ćwiczenia zwiększają poziom serotoniny, noradrenaliny i
dopaminy – ważnych neurotransmiterów, które wpływają na myśli i emocje (np.
brak serotoniny jest związany z depresją).

shutterstock 90079609

Mózg działa też w wielu przypadkach jak
mięśnie. Zanika nieużywany. U osób, które wznawiają aktywność fizyczną,
zwiększa się ilość połączeń nerwowych, co poprawia procesy myślowe. Jednak po jakimś czasie nieaktywności
proces powraca.  

Wiadomo również, że dzięki ruchowi wytwarzane są produkty
białkowe, które przenikają do mózgu, gdzie grają decydującą rolę w mechanizmach
najwyższych procesów myślowych. Są to przed wszystkim insulinopodobny czynnik
wzrostu (IGF-1), naczyniowo śródbłonkowy czynnik wzrostu (VEGF) oraz
mózgopochodny czynnik wzrostu nerwów (BDNF).  

Znając interakcje między ciałem i mózgiem, możemy wpływać na
procesy zachodzące w naszym organizmie, zarządzać nimi, rozwiązywać ewentualne
problemy. Dzięki temu mamy wpływ na sprawność naszego mózgu, który może pracować na najwyższym poziomie. Dla przykładu, jeśli dziś rano
zrobiłeś/-aś półgodziny bieg o spokojnej intensywności, dużo łatwiej będzie ci
skupić się na czytaniu tego tekstu i twój mózg łatwiej poradzi sobie z
zapamiętaniem go…

Doskonałym przykładem obrazującym wpływ regularnych ćwiczeń
na zdolności intelektualne jest doświadczenie przeprowadzone w szkole w
Naperville  w stanie Illinois (o czym napiszę więcej w kolejnym
artykule). Wprowadzono tam kilka lat temu rewolucyjny program wychowania
fizycznego. Lekcje wf zostały tak zmienione, że na koniec eksperymentu 19
tysięcy uczniów biorących w nim udział stało się najbardziej sprawnymi dziećmi
w USA.

naperville

Zaledwie 3% miało tam nadwagę, podczas gdy średnia krajowa wynosi około
30%! Jednak – co było największą niespodzianką, szokującą obserwatorów, program
zmienił uczniów także w najmądrzejszych w całym kraju. W 1999r. w Naperville
uczniowie ostatniej klasy byli najlepsi spośród 230 tysięcy badanych z całego
świata, którzy zdawali międzynarodowy test nazywany TIMSS (Trends in
International Mathematics and Science Study), oceniający wiedzę z matematyki i
nauk ścisłych. W ostatnich latach uczniowie z Chin, Japonii i Singapuru
regularnie wyprzedzali młodych Amerykanów w tych kluczowych przedmiotach, ale
Naperville stało się chlubnym wyjątkiem. Uczniowie z tej szkoły zdali test TIMSS
na szóstym miejscu na świecie z matematyki i najlepiej na świecie z nauk
ścisłych. Eksperyment podjęty w tej szkole dał bardzo ciekawe, inspirujące
rezultaty. W czasach, gdy jesteśmy bombardowani przez smutne informacje o
nadwadze, braku motywacji i wypadającej poniżej swoich możliwości młodzieży ten
przykład daje nadzieję, że przez odpowiedni system szkolenia można wpłynąć
zarówno na rozwój fizyczny, jak i umysłowy młodego pokolenia.

Regularne uprawianie sportu pozwala nam nie tylko dbać o
nasze ciało, ale i o umysł, opóźniając procesy starzenia mózgu i poprawiając
jego funkcje. Dzięki temu mamy szansę poprawiać naszą kreatywność, skłonność do
innowacji, czy nawet zwiększać poziom inteligencji. W kolejnych artykułach
postaram się opisać więcej szczegółów, jak działają poszczególne mechanizmy
opisujące wpływ ćwiczeń na mózg.